تبلیغات
پایگاه مقالات دامپروری و دامپزشكی
پایگاه مقالات دامپروری و دامپزشكی
آبزیان، گاو شیری، تمساح، شترمرغ، بوقلمون، زنبورعسل، مرغ، گوسفند، بلدرچین، شتر، كبك و...
تبلیغات

جستجو

نظرسنجی

در بخش دامپروری تمایل به سرمایه گذاری در كدام زمینه را دارید؟









طنز

صفحات جانبی
آمار سایت
    کل بازدید:
    بازدید امروز :
    بازدید دیروز :
    بازدید این ماه :
    بازدید ماه قبل :
    تعداد نویسندگان : 1
    تعداد کل مطالب :
    آخرین بازدید :
    آخرین بروز رسانی :

شترهای دوكوهانه در ایران



شترهای دوكوهانه در ایران



كمبود مواد غذائی یكی از بزرگترین مسائل و مشكلات جهان امروز محسوب شده كه در حال حاضر بشر از آن رنج می برد. كشور ما همچون بسیاری ازكشورهای جهان سوم علی رغم داشتن امكانات بالقوه منابع طبیعی تجدید شونده هنوز به حد خودكفائی در تولید مواد غذائی در حد استانداردهای بین المللی نرسیده است .

مقدمه :

كمبود مواد غذائی یكی از بزرگترین مسائل و مشكلات جهان امروز محسوب شده كه در حال حاضر بشر از آن رنج می برد. كشور ما همچون بسیاری از كشورهای جهان سوم علی رغم داشتن امكانات بالقوه منابع طبیعی تجدید شونده هنوز به حد خودكفائی در تولید مواد غذائی در حد استانداردهای بین المللی نرسیده است . البته روشن است كه تولید مواد غذائی ( گیاهی و دامی ) خصوصاً در نواحی گرم و خشك ایران امری دشوار است لذا در این شرایط راه فایق آمدن بر این مشكلات و رسیدن به خودكفائی غذائی استفاده بهینه از امكانات خدادادی موجود می باشد . شناخت مراتع طبیعی كشور و انتخاب دام مناسب برای چرا در چنین مراتعی می تواند یك راه مهم استفاده بهینه از امكانات موجود كشور باشد .


كشور ما دارای 90 میلیون هكتار زمین مرتعی می باشد كه از نظر پوشش گیاهی 3/9 درصد آن دارای وضعیت خوب ، 3/37 درصد آن دارای وضعیت متوسط و 4/43 درصد آن دارای وضعیت فقیر می باشد.
درمراتع فقر بیشتر گیاهان شورپسند و خاردار مثل خار شتر ، علف شور، تاغ، اسكمبیل، قیچ، گز و درمنه می روید .
طبق گزارشات بین المللی و تجربیات كارشناسی كشور ، شتر مهم ترین دامی است كه می تواند در چنین مراتعی (مراتع فقیر) توان زیست و تولید داشته و با توجه به عادات چرایی خود باعث حفظ و احیا این مراتع گردد. زیرا شتر قادر است از انواع خاص گیاهان مرتعی به میزانی استفاده نماید كه سایر دامها قادر به استفاده از آن نمی باشند .
علاوه بر برتری شتر به شرایط سخت محیطی نسبت به سایر دامها، این دام قادر است در شرایط تغذیه دستی نیز با دام های پر تولید هم وزن ( مانند گاو ) رقابت كرده و افزایش وزن روزانه بالائی داشته باشد. مزیت دیگر شتر این است كه مواد خوراكی را با قابلیت هضم و بازده بالائی نسبت به گاو، گوسفند و بز استفاده می نماید. در ضمن شتر در مقایسه با گوسفند و بز مقدار ماده خشك كمتری نسبت به وزن متابولیكی خود مصرف می كند.
پرورش شتر در گذشته در مناطق مختلف كشور از دیرباز وجود داشته و مردم كشورمان بویژه ساكنین مناطق بیابانی و نیمه بیابانی كشور به جهت امكانات اقلیمی و شرایط جغرافیائی و بافت فرهنگی روستاها به پرورش شتر اشتغال داشته و البته بیشتر از شتر در جهت حمل كالا و ایاب و ذهاب استفاده می نموده اند .
در شرایط امروزی باتوجه به از بین رفتن نقش شتر در حمل بار و جایگزینی وسایل نقلیه موتوری به جای آن می بایست پرورش شتر را در جهت استفاده از تولیدات پروتئینی آن ( گوشت، شیر و ...) رواج داد تا بتوان علاوه بر عهده گرفتن سهمی از تولید گوشت مصرفی كشور ذخیره ای مطمئن از نظم تأمین گوشت برای كشور در مواقع بروز قحطی ها و خشكسالی ها باشد .
در دنیا سه گونه شتر به نام شترهای یك كوهانه، د.كوهانه و بی كوهانه وجود دارد كه دوگونه آن ، یعنی یك كوهانه و دوكوهانه درایران پرورش می یابد . مقاله حاضر به بررسی وضعیت شتر دوكوهانه در ایران می پردازد .

تاریخچه

دانشمندان معتقدند كه برخلاف شتر یك كوهانه كه درجنوب عربستان اهلی شده است شتر دوكوهانه توسط عشایر كوچ نشین آسیای مركزی ،‌مغولستان و شمال چین اهلی شده اند و این كوچ نشینان شتر دوكوهانه را به منظور حمل و نقل و كارهای سخت اهلی كرده اند بعدها بر اثر پیشرفت تمدن و به وجود آمدن روستاها و دهكده ها و استقرار عشایر كوچ رو، از شتر دوكوهانه برای شخم زنی و لشكركشی و استفاده از پشم و گوشت و پوست نیز استفاده شده است.
تاریخچه پرورش شتر دوكوهانه در چین به قرن ها قبل از میلاد باز می گردد و سلسله های مختلف پادشاهی چین از این حیوان برای مقاصد گوناگون استفاده می كرده اند.
تاریخچه حضور شتر دوكوهانه درایران روشن نیست ، هرچند كه دركتاب اوستا كتاب مقدس زرتشتیان كه بین سالهای 530 تا 570 پیش از میلاد نوشته شده است اشاره ای فراوان به شتر شده است اما مشخص نیست كه منظور از شتر كدام گونه آن است . برخی معتقدند كه منظور از شتر در اوستا شتر دوكوهانه بوده است و شتر یك كوهانه سال ها بعد و همزمان با فتوحات ایرانیان در بین النهرین، فلسطین و مصر به ایران وارد شده است . این فرضیه مبتنی بر نقش هایی است كه بر روی دیوارهای تخت جمشید ، كه در فاصله زمانی بین قرن 6 یا 7 پیش از میلاد ساخته شده می باشد .
روشن است كه شتر دوكوهانه در این زمان ،یعنی 500 سال قبل از میلاد ، در غرب آسیای مركزی پراكنده بوده است. اما استفاده از آن با افزایش تعداد شتر یك كوهانه رو به كاهش گذارده است در جاده ابریشم كه نقش بسیار مهمی را در تجارت دنیای قدیم بازی می كرد ، از شتر دوكوهانه جهت حمل و نقل ابریشم و سایر محصولات تجاری استفاده می شد . استفاده وسیع از شتر یك كوهانه برای مقاصد عمومی ، ‌باركشی ومیزان تولید سریع گوشت و شیر منجر به عقب نشینی تدریجی شتر دوكوهانه به طرف مناطق شمالی وكشورهائی نظیر قزاقستان ازبكستان مغولستان وغیره گردید جایی كه شرایط آب و هوایی و دیگر شرایط اقلیمی برای شتر یك كوهانه بسیار دشوار بوده و ناچار بوده اند كه از شتر دوكوهانه استفاده كنند. زیرا شترهای دوكوهانه دارای سم های مقاومی برای راه رفتن در زمین های سنگلاخی بوده اند و همچنین به علت پشم وكرك زیادی كه در بدن داشته اند در هوای سرد و باد و طوفان هایی كه معمولاً در مناطق سرد و خشك مغولستان و دامنه كوه های هیمالیا وجود داشته حفاظت می شده اند و بنابر این احتمال می رود نسل شترهای دوكوهانه موجود درایران از نسل شترهای ترددی فوق باشد. تعداد فعلی شترهای دوكوهانه در جهان حدود 2 میلیون نفر می باشند كه در كشورهای چین ، مغولستان و افغانستان و آسیای مركزی و به میزان كمتر در ایران و تركیه و آذربایجان پراكنده اند .
تعداد شترهای دوكوهانه در ایران كمتر از یكصد نفر برآورد گردیده است كه در مناطق شمال غربی و شرق كشور ( استان اردبیل و گلستان) زیست می كنند كه به علت عدم حمایت در تأمین آب و نهاده های دامی ( علوفه و ... ) و اعتبارات بانكی شترداران در حال انقراض جدی می باشند.

خصوصیات نژادهای شتر دوكوهانه :

شترهای دوكوهانه دارای استخوان های بزرگ و قوی، پاهای نسبتاً كوتاه، كوهان گرد ، لب های بزرگ، پوشش پشمی ضخیم، كف پاهای بزرگ و مسطح می باشند . میانگین محصول پشم وكرك آن ها سالیانه پنج كیلوگرم و در حیوانات نر بالغ ، بیش از هشت كیلوگرم و در نرهای اخته شده به ده كیلوگرم می رسد . رنگ شترهای دوكوهانه، اغلب قهوه ای تیره بوده و وزن زنده آن ها به 750 تا 850 كیلوگرم می رسد كه درنتیجه وزن لاشه آنها 375 تا 425 كیلوگرم می باشد . دوره شیردهی آن ها 160 روز بوده و در یك دوره شیردهی 700 تا 800 لیتر شیر تولید می كنند كه از این مقدار 300 لیتر برای مصرف انسان و بقیه به خوراك دیلاق ها می رسد. شیر آن ها از لحاظ ویتامین C خیلی غنی بوده و می توان از آن به راحتی فرآورده های لبنی تهیه نمود كه این امر در شترهای یك كوهانه نیاز به افزودن بعضی مواد از جمله كلرید كلسیم دارد. بلوغ آن ها در چهارسالگی بوده و جفتگیری آنها فصلی می باشند. دوره آبستنی آن ها 13 ماه طول می كشد. به ازای هر 16 تا 25 نفر شتر ماده دوكوهانه، یك نفر شتر نر دوكوهانه بسته به توان شتر نر و تغذیه آن جهت جفتگیری نیاز می باشد. میانگین وزن دیلاق های آنها در بدو تولد به 35 كیلوگرم می رسد.هر نفر شتر دوكوهانه روزانه در حدود 14 كیلوگرم ماده خشك مصرف می كند. شتر ماده دوكوهانه روزانه در فصل تابستان 35 تا 40 لیتر و در فصل زمستان 20 تا 25 لیتر و شتر نر دوكوهانه در فصل تابستان 40 تا 55 لیتر و در فصل زمستان 20 تا 35 لیتر آب می آشامد .
شتر دوكوهانه باتوجه به ساختمان بدنی خاص خود به شرایط آب و هوای سرد خشك تطابق یافته است و قادر است در راه های كوهستانی و پربرف رفت و آمد نماید. شتر دوكوهانه می تواند در تابستان تا درجه حرارت 30 درجه سانتی گراد و در زمستان تا درجه حرارت 30ـ درجه سانتی گراد را به خوبی تحمل نماید. متوسط باری را كه شتر دوكوهانه می تواند حمل نماید 100 تا 150 كیلوگرم می باشد كه این موضوع مستقیماً با وضع جسمانی و مسافتی را كه باید طی نماید بستگی دارد و در مسافت های كوتاه (15ـ5 كیلومتر) می توان مقدار بار را تا 250 و حتی 300 كیلوگرم افزایش داد .
Konrashov (1958) اندازه های متوسط بدن شتر دوكوهانه در چین را بدین شرح گزارش نموده است :
ارتفاع شتر تا بین دوكوهان در شتر در شتر ماده 180 سانتی متر و در شتر نر 185 سانتی متر و طول بدن در شتر ماده 163 سانتی متر و در شتر نر 168 سانتی متر می باشد .
 بلندی شترهای دوكوهانه مغولستان بین 180 تا 200 سانتی متر و وزن متوسط زنده آنها 460 كیلوگرم است. قطر كوهان ها بین 35 تا 40 سانتی متر است كه درشترهای فربه دوكوهان مجموعاً بیش از 100 كیلوگرم چربی دارند . شترهای مغولستان سری كوچك، سینه ای پهن و پاهایی تقریباً مستقیم دارند .
بعضی از عشایر ایران شترهای دوكوهانه نر را با شترهای ماده یك كوهانه تلاقی می دهند كه شترهای دورگ حاصله در نسل اول یك كوهانه بوده و كوهان آن كشیده تر از كوهان شترهای یك كوهانه می باشد و در مجموع خوش اندام و دارای سركوچك،‌گردن كلفت و كشیده ، دم كوتاه، پشم بلند و مجعد روی پیشانی، پس سر و زیر چانه بوده و یكی از خصوصیات مشخص آنها در نسل اول این است كه همیشه سنگین تر از پدر و مادر خود بوده و وزن آنها به نهصد تا نهصد و پنجاه كیلوگرم می رسد  و دارای ظرفیت انجام كارهای سخت تری نسبت به شتر دوكوهانه می باشد .
عشایر كشورمان از این دورگ ها جهت حمل بار بیشتر وعبور از مناطق صعب العبور كه شتر دوكوهانه قادر به رفتن از آنجا نمی باشد استفاده می كنند. البته این تلاقی بین اولاد نسل اول به بعد به لحاظ ضعیف و غیرطبیعی بودن و مرگ و میر زیاد نتاج آنها توصیه نمی شود .
به نظر می رسد كه در شرایط فعلی به علت قلت جمعیت آنها، وجود همخونی باعث خواهد گردید كه انقراض نسل این نوع شتر شدیدتر گردد كه راه از بین بردن آن وارد نمودن خون جدید در گله می باشد. بنا به تجربه شترداران یكی از راه های تكثیر شترهای دوكوهانه در كشور وارد نمودن خون جدید در گله، انجام تلاقی تدریجی بین دورگ های حاصله از تلاقی شتر نر دوكوهانه با ماده یك كوهانه وشتر ماده یك كوهانه با شتر نر دو كوهانه در طی سه نسل می باشد كه نتایج حاصله در تلاقی تدریجی در نسل سوم (F3) ، شتر دوكوهانه با درجه خلوص خونی 94 درصد می باشد .
به هرحال باتوجه به از بین رفتن نقش تدریجی شتر در حمل بار عشایر كه وسایل نقلیه موتوری جایگزین آن می گردد باید به دنبال نقش دیگری برای حیوان گشت كه باتوجه به استعداد خوب تولید گوشت در این نوع شترها و شترهای دو رگ ، می توان به تدریج شترداران فعلی آن مناطق را به سمت تكثیر و پرورش و نگهداری گله های مادری شتر دوكوهانه و یا گله مخلوط دوكوهانه و یك كوهانه و همچنین نگهداری توأم چند نفر شتر دوكوهانه همراه با گله های گوسفندی با رعایت ظرفیت مراتع سوق داد كه باتوجه به وجود مراتع مختص چرای حیوان در مناطق و زیست این دام همچنین باتوجه به نقش مثبت این دام در خوردن علوفه های خاردار و دارای تیغ كه فرصت مناسب جهت تكثیر گیاهان خوش خوراك به مراتع می دهد.
باتوجه به سیاست های كلان دولت درامر خودكفائی گوشت و افزایش استقبال تدریجی مردم از مصرف گوشت شتر و همچنین ضرورت حفظ ذخایر ژنتیكی، جا دارد كه دولت با خدمات رسانی بیشتر به شترداران از قبیل : تأمین آب شرب بهداشتی گله های شتر، تأمین علوفه مورد نیاز در مواقع خشكسالی ، وام بانكی مورد نیاز شتر داران و واگذاری مراتع به شترداران و ایجاد ایستگاه حفاظت ژنتیكی شتر دوكوهانه و تكثیر و پرورش آن در زیستگاه ها وسایر اقدامات مشابه ،این دام را از خطر انقراض نجات دهد .
منتشر شده توسط مهندس عقیل علیدوستی

 


موضوع : مقالات دامی متفرقه ,
برچسب ها : شترهای دوكوهانه در ایران , شتر ایرانی ,


((تنها یك كلیك برای تشكر كافیست))
گردآورنده :ادمین 1 در تاریخ یکشنبه 25 دی 1390      ( ) نظرات
...

برچسب نوشته ها